บัว สมุนไพรมีคุณค่า
เมื่อกล่าวถึงบัวใครๆก็รู้จักดี ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่งในทางพุทธศาสนา ดอกบัวถูกนำไปใช้ในพิธีการต่างๆ ทางศาสนกิจ พระพุทธเจ้าได้เปรียบมนุษย์เหมือนดอกบัว 4 ประเภท
บัว นอกจากมีความสำคัญในทางศาสนาพุทธแล้ว นักกวีหรือจิตรกรมักนำเอาบัวไปเป็นวัตถุดิบในการประพันธ์หรือวาดภาพ และที่สำคัญคือ ทุกส่วนของบัวตั้งแต่เหง้า ใย ใบ ดอก รังบัว ล้วนแล้วแต่สามารถนำไปใช้เป็นยาสมุนไพรและนำไปปรุงอาหารได้
⇒ ชื่อวิทยาศาสตร์ Nelumbo nucifera Gaerth วงศ์ Nymphaeaceae
⇒สรรพคุณ
ใบบัว มีคุณสมบัติเป็นกลาง รสฝาดขม แก้ร้อนใน แก้ปวดหัว เลือดกำเดาออก ชงกับน้ำร้อน ดื่ม แบบชา ติดต่อกัน 20 วัน จะทำให้ความดันโลหิต และไขมันในเส้นเลือด(โคเลสเตอรอล) ลดลงได้ ช่วยในการมีลมเบ่งเวลาคลอดบุตร บำรุงร่างกาย บำรุงโลหิต แก้ไข้ ห้ามเลือด แก้ปวดฝี ปวดศีรษะ สูบอย่างบุหรี่ แก้ริดสีดวงจมูก สูบติดต่อกัน 15 วัน ช่วยลดอาการหวัดเรื้อรังและเสมหะอาการจะหายเป็นปกติ ลดกลิ่นเหม็นบูดในช่องปาก
สายบัว มีสรรพคุณ แก้ร้อนใน ท้องเสีย ขับนิ่ว แก้ระดูขาว
ขั้วใบ คุณสมบัติเป็นกลาง รสขม แก้บิด ท้องเสีย
เมล็ดบัว คุณสมบัติเป็นกลาง รสฝาด แก้อาการท้องเสีย หรือมักนอนฝันเวลาหลับ
ระดูขาวและประจำเดือนมากเกินปกติ
เยื่อหุ้มเมล็ด รสฝาด สรรพคุณห้ามเลือด
ดอก มีคุณสมบัติร้อน รสขมหวาน แก้ช้ำใน อาการผื่นคัน ห้ามเลือด
เหง้าบัว มีคุณสมบัติเย็น รสหวาน แก้ร้อนในกระหายน้ำ อาเจียน โลหิต เลือดกำเดาออก
รังบัว มีคุณสมบัติร้อน รสขมฝาด แก้ประจำเดือนมากผิดปกติ ปัสสาวะเป็นเลือดริดสีดวงมีเลือดออก คันตามผิวหนัง
เกสรบัว คุณสมบัติเป็นกลาง รสฝาดหวาน แก้ฝันเปียก เลือดกำเดาออก ประจำเดือนมากกว่าปกติ ระดูขาว ท้องเสีย
* ดีบัว คุณสมบัติเย็น รสขม แก้ร้อนในกระหายน้ำ อาเจียนเป็นเลือด ตาอักเสบ
⇒ตำรับยา
1. บิดเป็นมูกเลือด ใช้ขั้วใบบัวต้มน้ำดื่ม
2. ท้องเสีย ใช้เมล็ดบัว (เอาดีออก) บดเป็นผงผสมน้ำข้าว กินครั้งละ 1 ช้อนชา
3. ผื่นคัน ใช้กลีบดอกบัวพอกบริเวณที่คัน
4. ความดันโลหิตสูง ใช้ดีบัว 2 กรัม ชงดื่มต่างน้ำชา
5. แก้ร้อนในกระหายน้ำ ใช้ใบบัวสด หั่นเป็นฝอยๆ ชงดื่มต่างน้ำชา หรือต้มดื่มน้ำ
6. ร้อนในกระหายน้ำ ใช้เหง้าบัวสดคั้นน้ำ ผสมน้ำผึ้งดื่ม จะทำให้ชุ่มคอ แก้กระหายน้ำ
มีรายงานทางการแพทย์ว่า ใช้ใบบัวต้มน้ำให้ผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตสูง 47 ราย กินติดต่อกัน 20 วัน ทำให้โคเลสเตอรอลลดลงได้ผลถึง 91.3% โรงงานผลิตยาในจีนได้สกัดอัลคาลอยด์ (Alkaloid) และ Flavon ในใบบัว แล้วผลิตเป็นยาเม็ด เมื่อนำไปใช้ในทางคลินิกสามารถลดโคเลสเตอรอลและลดความอ้วนได้ผลดีเป็นที่น่า พอใจ
⇒ผลทางเภสัชวิทยา
ขั้วใบ พิษของ Roemerine ต่อกบ หนูถีบจักร กระต่ายและสุนัข ทำให้เกิดอาการหดเกร็งของกล้ามเนื้ออย่างรุนแรง (convulsion) เมื่อฉีดเข้าไปในสุนัขที่ดมยาสลบในปริมาณ 5-7 มิลลิกรัม/กิโลกรัม จะทำให้ความดันโลหิตลดลง 30-50 มิลลิเมตรปรอท เป็นเวลา 20-30 นาที ถ้าใช้ในปริมาณที่มากกว่านี้จะทำให้มีอาการเกร็งของกล้ามเนื้อเป็นระยะๆ แต่ความดันโลหิตไม่ลดลง ถ้าใช้ในปริมาณน้อยจะทำให้หายใจเร็วขึ้น
ดีบัว : มีฤทธิ์ในการลดความดันโลหิต ผลึก Liensinine ที่สกัดจากดีบัว มีฤทธิ์ในการลดความดันโลหิตชั่วคราว
* ไส้สีเขียวที่อยู่กลางเมล็ดบัว
สารที่พบในใบบัวหลวง
จากการศึกษาวิจัยพบสารชนิดต่างๆ ในส่วนประกอบของบัวหลวง ที่มีสรรพคุณในการบำรุงร่างกายหรือนำมาปรุงเป็นยารักษาโรคได้ เช่น
ส่วนต่าง ๆ ของบัวหลวง ( โดยเฉพาะพันธุ์ Nelumbo nucifera Gaertn.) คือ ใบบัว ก้านใบบัว ฝักบัว และ ดีบัว มี สารอัลคาลอยด์ (Alkaloid) ที่มีฤทธิ์ต่อการขยายเส้นเลือดที่เลี้ยงหัวใจ
ในขณะที่ นิโคติน คือสารประกอบของ อัลคาลอยด์ (Alkaloid) แต่สารอัลคาลอยด์ ในใบบัวไม่ทำให้เกิดการเสพติด
อ.วิทย์ฯ แพทย์ชี้ สารสกัดจากดีบัว ลดน้ำตาลในเลือด
อาจารย์วิทย์ ฯ แพทย์เผยสารสกัดจากดีบัว สรรพคุณใหม่ลดน้ำตาลในเลือด หลีกเลี่ยงเสี่ยงต่อโรคแทรกซ้อน ลดต้นทุนการนำเข้ายาจากต่างประเทศ ด้านเภสัชกร รพ.อภัยภูเบศรชี้ทดลองก่อนนำมาใช้กับคน ผู้ป่วยหวังเป็นทางเลือกในการรักษา
ผศ.กนกนุช นรวธรรม อาจารย์ภาควิชาวิทยาศาสตร์การแพทย์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา กล่าวว่า ดีบัวเป็นพืชสมุนไพรไทย มีสรรพคุณทางยาในการขยายหลอดเลือด และสรรพคุณที่พึ่งค้นพบใหม่ก็คือ ช่วยทำให้น้ำตาลในเลือดลดลง เพื่อสภาวะเสี่ยงต่อการแทรกซ้อนจากโรคต่างๆ ลดลงตามลำดับ
ผศ.กนกนุช กล่าวต่อไปว่า ปกติดีบัว เป็นสมุนไพรที่บุคคลทั่วไปนำมารับประทานเพื่อแก้โรคสภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบ เท่านั้น มีเพียงไม่กี่คนเท่านั้นที่รับประทานดีบัว เพื่อช่วยควบคุมน้ำตาลในเลือด ซึ่งสามารถเกิดผลที่ดี ใช้ได้จริง แต่ในส่วนของ สรรพคุณที่ลดน้ำตาลในเลือดนั้นยังไม่มีใครศึกษา จะศึกษาคงเป็นสรรพคุณทางด้านขยายหลอดเลือดของหัวใจ
อาจารย์ภาควิชาวิทยาศาสตร์การแพทย์ กล่าวอีกว่า ต้นทุนที่จะได้สารสกัดจากตัวนี้มานั้นมีราคาที่ไม่แพง ในการเตรียมสมุนไพรแต่ละครั้งต้องมีกรรมวิธีการซับซ้อน ไม่ได้นำวัตถุดิบที่ได้นั้นมาสกัดได้ในทันที โดยจะต้องมีการควบคุมทั้งอุณหภูมิ อากาศภายนอก รวมถึงความสะอาดที่ถูกต้องตามหลักอนามัย ส่วนแหล่งที่หาซื้อได้ของวัตถุดิบ โดยจัดซื้อจาก ศูนย์ส่งเสริมภูมิปัญญาไทย ลำปางสมุนไพร จังหวัดลำปาง ซึ่งเป็นแหล่งที่ผลิตพืชทางสมุนไพรโดยเฉพาะ
อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์ กล่าวด้วยว่า สถิติที่มาจากการวิจัยโดยใช้หนูขาวเป็นสัตว์ทดลอง ศึกษาจากฤทธิ์ระยะสั้น โดยการป้อนสารสกัดให้หนูขาวกิน สังเกตภายใน 5-6 ชั่วโมง ว่ามีระดับน้ำตาลในเลือดเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างไร อีกวิธีหนึ่งซึ่งเป็นการศึกษาจากฤทธิ์จากสารสกัดแต่เป็นในระยะยาว ในหนึ่งวันจะป้อนสารสกัดวันละครั้งเป็นเวลา 1 เดือนผลที่ออกมา พบว่าหนูขาวมีน้ำตาลในเลือดลดลง จากผลทดลองสามารถสรุปได้ว่า สารสกัดจากดีบัวมีส่วนช่วยในการลดระดับน้ำตาลในเลือด อีกทั้งในอนาคตสามารถนำสารสกัดมาประยุกต์ใช้กับการรักษาของแพทย์ได้
นางสาวผกากรอง ขวัญข้าว เภสัชกรชำนาญการ โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี และเป็นอาจารย์ประจำคณะแพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร มหาวิทยาลัยบูรพา กล่าวว่า ดีบัว นั้นมีสรรพคุณสามารถใช้รักษาโรคหลอดเลือดหัวใจตีบได้ ส่วนการที่ยาสมุนไพรจะสามารถใช้รักษากับคนได้ ต้องผ่านกระบวนการหลายอย่างโดยต้องทดลองในหลอดทดลองก่อน จากนั้นจึงนำมาใช้ทดลองกับสัตว์และคนต่อไป
เภสัชกรชำนาญการ โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร กล่าวต่อว่า ในด้านการดูแลเรื่องของระดับน้ำตาลในเลือดนั้น ผู้ป่วยควรเริ่มที่จะดูแลสุขภาพของตนเอง เช่น รับประทานอาหารในแต่ละวัน การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ แล้วจึงบริโภคยารักษาควบคู่กันไป ส่วนยาสมุนไพรที่สามารถลดน้ำตาลในเลือดได้ ถ้าสามารถนำมาใช้ได้จริงอาจเป็นทางเลือกอีกทางหนึ่งสำหรับผู้ป่วยน้ำตาลใน เลือดสูงได้
นายพสิน ชัยชัชวาร อายุ 39 ปี อาชีพธุรกิจส่วนตัว บริเวณถนนลงหาดบางแสน จังหวัดชลบุรี ผู้ป่วยโรคเบาหวาน กล่าวว่า ในขณะนี้ได้เลิกใช้ยาและหยุดการรักษามาได้ 1 ปีแล้ว แต่เมื่อ 4 ปีก่อนในช่วงที่เป็นโรคเบาหวานอย่างหนักมีอาการแทรกซ้อนของโรคต่างๆ ตามมา เช่น โรคความดัน โรคหัวใจโต ส่วนต้นทุนของการรักษาจะตกอยู่ที่เดือนละประมาณ 4, 000-5,000 บาทต่อเดือนซึ่งถือเป็นค่าใช้จ่ายที่สูงมาก ต้องดูแลสุขภาพเป็นอย่างดีในช่วงที่เป็น ประกอบด้วยการกินยามะรุมแคปซูล ซึ่งทำมาจากต้นมะรุมที่มีอยู่ในประเทศ และการลดอาหารทุกชนิดลง
นายพสิน ชัยชัชวาร กล่าวต่อว่า การที่มียาสกัดจากดีบัวจะมาช่วยลดน้ำตาลในเลือดถือเป็นเรื่องที่น่าสนใจ อย่างมาก เนื่องจากในช่วงที่ทำการรักษา ตัวยาจาเมืองนอกมีราคาสูงและต้องใช้อย่างสม่ำเสมอเสียเงินใช้ในการรักษาพอ สมควร ถ้าสารสกัดจากดีบัวสามารถลดต้นทุนจากการรักษาโรคเบาหวานได้ น่าจะเป็นอีกทางเลือกหนึ่งของการรักษาโรคเบาหวานด้วยสมุนไพรไทย
